English

عباس سحاب

بنیان گذار دانش نقشه نگاری به شیوه نوین کارتوگراف

زادروز: 3 دی 1300

زادگاه: قم، تفرش

وفات: 14 فروردین 1379

محل دفن: تهران

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال‌ها خدمات علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در  ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران زمین معرفی کرد

زندگی‌نامه

وی در خانواده‌ای فرهنگی در فم تفرش متولد شد. پدرش، ابوالقاسم سحاب (۱۲۶۶ـ ۱۳۳۵ش) بنیانگذار مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب بود و مادرش، معصومه خانم نام داشت.
عباس از چهارسالگی به مکتبخانه آخوند ملاحسین شاهمیری رفت و تا ۷ سالگی خواندن و نوشتن و کتاب‌های مقدماتی علوم رایج و قرآن را فرا گرفت. بعد همراه پدر به تهران آمد و در مدرسه کمالیه به تحصیل پرداخت. در ۱۳۱۳ ش وارد مدرسه ابن‌سینا و سپس مدرسه علمیه شد و از محضر مهدی رهنما، استاد جغرافیا بهره برد و نقشه‌های کشیده‌شده‌اش مورد تحسین وی قرار گرفت. در این مدارس ذوق و استعداد سرشار وی به جغرافیا نمایان شد و تحت راهنمایی‌های پدر و آموزگاران بیشتر اوقات خود را در تهیه نقشه‌های جغرافیایی گذراند. نمونه‌ای از کار نقشه‌نگاری وی در دوره دبیرستان «نقشه کشور فرانسه» است که در ۱۳ سالگی ترسیم کرده و اکنون در آرشیو مؤسسه نگهداری می‌شود. او در دوره اول دبیرستان توانست اولین نقشه شهر تهران را به زبان لاتین تهیه کند و در دو هزار نسخه به چاپ رساند و با فروش آنها نسخه فارسی نقشه را تهیه نماید. سحاب به دلیل علاقه وافر به دانش جغرافیا در ۱۳۱۵ به همراه پدر سنگ بنای نخستین مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی خصوصی ایران را گذاشت و برای تهیه نقشه‌های مناطق گوناگون ایران به بیش از سی‌هزار شهر و روستا سفر کرد.
در ۱۳۲۰ش با دکتر محمدحسن گنجی آشنا شد و رابطه صمیمی با او یافت. در ۱۳۲۰ش نقشه‌های استان‌ها و مناطق ایران را ترسیم کرد که حاوی مناظر طبیعی، اسامی کوه‌ها و رودها، نام ایلات و عشایر و مناطق ییلاقی و قشلاقی و تصاویر متنوع از نوع زندگی و معیشت مردم، صنایع دستی و وسایل حمل و نقل آن زمان است. از آنجا که از دوران نوجوانی نقاشی را آغاز کرده بود بین سال‌های ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۷ش آثار آب رنگ و مینیاتوری پر ارزشی نیز کشید. سرانجام در ۱۳۲۹ش برای توسعه فعالیت‌های کارتوگرافی و نقشه‌کشی جغرافیایی، به خیابان جابری در شرق تهران رفت و کار تهیه نقشه‌های گوناگون از شهرها و مناطق ایران را توسعه داد.
در ۱۳۳۴ش موفق شد با همکاری موسسه کلمبوس آلمان اولین کره جغرافیایی را به خط زیبای فارسی در جهان تولیدکند. در ۱۳۳۹ش نقشه کشور پاکستان را تهیه و چاپ کرد. همچنین نقشه کشورهای دیگر مانند افغانستان، ترکیه، کویت، عراق، عربستان، مکه، هندوستان، اندونزی، قبرس و... همچنین راههای خاورمیانه را ترسیم نمود. در همان سال (۱۳۳۹ش)، اولین دوره نقشه‌های آموزشی برای مدارس را در ۸ قطعه شامل نقشه‌های ایران، جهان نما و یکایک قاره‌ها را ترسیم و با چاپ رنگی و کاغذ مرغوب به مدارس عرضه کرد. از ۱۳۳۸ش نقشه‌های ایران را که به‌صورت موضوعی به دو زبان فارسی و انگلیسی بود تهیه نمود که تا سال ۱۳۴۵ ش ادامه داشت. در این نقشه‌ها ویژگی‌های جغرافیایی ایران از جهات گوناگون ارائه شده است.
در۱۳۳۹ش اولین نمایشگاه جغرافیایی ایران را به همت مؤسسه سحاب در دانشسرای تهران برپا کرد. در ۱۳۴۰ش تا ۱۳۷۸ش مجموعه دوره‌های تاریخی ایران را در ۱۷ نقشه از هخامنشیان تا قاجاریه تهیه و تنظیم نمود. در ۱۳۴۲ش نخستین اطلس جغرافیایی را در مؤسسه سحاب و در ۱۳۴۴ش اطلس جهان در عصر فضا شامل نقشه‌های سیاسی، طبیعی و اقتصادی و اطلاعات جامع از ایران و سایر کشورها را برای دوره دبیرستان منتشر کرد. در همان سال، اولین کره جغرافیایی فارسی را با همکاری مؤسسه کلمبوس آلمان تهیه نمود که ادامه این کار و فراهم آوردن امکانات ساخت آن در ایران از سال های دهه ۵۰ تدریجا آغاز شد و توانست انواع کره‌های جغرافیایی مورد نیاز دانش‌آموزان و مدارس کشور را با روش علمی و اطلاعات صحیح تولید کند. در ۱۳۴۵ تهیه و تنظیم مجموعه‌ای از کتاب‌های راهنمای توریستی را که برای توسعه جهانگردی در ایران بود، آغاز و چاپ کرد که تا سال ۱۳۵۸ طول کشید.
در ۱۳۴۹ش نیز اولین دوره نقشه‌های توریستی و ایرانگردی استان‌های ایران را شروع کرد. در این راه، همسرش، خانم بدیعه خطیبی در تمام مراحل توسعه و پیشرفت مؤسسه نقش ویژه و همراه دلسوز را داشت حتی مسئولیت فروش و نظارت بر فروش نقشه‌ها را عهده‌دار بود تا جایی که خود مهندس سحاب در مصاحبه با خبرنگار اطلاعات گفت:«همسرم تمام زندگی‌اش را وقف من کرده و هر روز مرا یاری کرده است». 
مهندس سحاب در ۱۳۵۵ مجموعه‌ای از ۱۵۰نقشه قدیمی و ۴۲ تصویر مربوط به ایران و شهرهای آن را از سراسر جهان گرد آوری نمود و بر اساس  توالی تاریخی و با فهرست آلمانی و انگلیسی و فرانسه اطلس نقشه‌های تاریخی را تنظیم و در ۱۳۶۵ش اطلس خلیج فارس را با متن فارسی و انگلیسی چاپ کرد.
غالب آثار مهندس عباس سحاب نقشه‌ها و اطلس های جغرافیایی گوناگون است و شهرت و اعتبار او عمدتا در این زمینه بوده است. او کلیه مراحل کار از اعم از گردآوری اطلاعات مورد نیاز، تالیف، ترسیم و کارتوگرافی نقشه‌ها، لیتوگرافی و چاپ و حتی انتشار کلیه آثار را خود بر عهده داشت و همه را در مؤسسه سحاب انجام می‌داد و در این مسیر افراد مستعد را آموزش داد و تربیت کرد و این کار را از نزدیکان خود شروع کرد. 
عباس سحاب افزون بر مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، کتابخانه جغرافیایی سحاب را نیز به یادگار گذاشت. بنیان این کتابخانه تخصصی را پدرش ابوالقاسم سحاب گذاشت اما او با گردآوری منابع فراوان از سراسر جهان در جهت هرچه غنی‌ترکردن آن کوشید. این کتابخانه تخصصی هم‌اکنون دارای چندین هزار جلد کتاب و نشریات ادواری در زمینهٔ جغرافیا و نیز بیش از ۸۰ هزار قطعه نقشه از ایران و جهان است. پس از درگذشت سحاب نیز علی‌رغم کمبود جا و فضای لازم، با تلاش مدیر و کارکنان مؤسسه همواره اطلس‌ها، نقشه‌ها و دیگر منابع جدید از سراسر جهان تهیه و به این کتابخانه تخصصی اضافه می‌شود. از این رو باید گفت مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب که حاصل کار و تلاش سه نسل خاندان سحاب است، یادگار سحاب به عنوان نخستین مؤسسهٔ جغرافیایی بخش خصوصی در خاورمیانه است. پس از درگذشت وی، این نهاد بزرگ فرهنگی، با نزدیک به ۸۰ سال فعالیت در زمینهٔ نقشه نگاری، توسط فرزند ارشدش، محمدرضا سحاب )نسل سوم خاندان سحاب) با همکاری همسر و فرزندانش که نسل چهارم این خاندان می‌باشند اداره می‌شود و علی‌رغم سختی‌ها و مسائل و مشکلات مالی به فعالیت خود ادامه می‌دهد.
عباس سحاب در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان و دانشمندان ایران در گورستان بهشت‌زهرا به خاک سپرده شد.
انجمن آثارومفاخر فرهنگی به پاس سالها فعالیت علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 29 فروردین ماه 1380 ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران‌زمین معرفی کرد.
 

عباس سحاب از نگاه بزرگان

ـ احمد مسجد جامعی: «استاد سحاب مبتکر و موسس حوزه علم جغرافیا و به ویژه نقشه کشی بودند با حضور ایشان ما شاهد رشد و گسترش نقشه های جغرافیایی هم بوده ایم . ایشان نخستین کسی هستند که در غالب یک بخش خصوصی و با سرمایه شخصی خودشان وارد این حوزه و عرصه شدند و این فرهنگ و علم را در کشور ما گسترش دادند».

ـ مصطفی مومنی :«مهندس سحاب یک فرهنگ است، فرهنگی که انسانهایی به جهان هدیه کرد که ایران را تاکنون سربلند از رویدادها زنده و پیشرو بیرون آورده است. سحاب مردی پر عاطفه ، احساس، عاشق و هنرمندی بزرگ، ماهر و متبحر بود که رموز پنهان هنرش را از طریق اثرهای هنریش که مجموعه نقشه های اویند به دیگران منتقل ساخت. عباس سحاب به اسلام و میراث و محتوای فرهنگی جهان اسلام بسیار علاقه مند بود از اینروو نقشه های جهان اسلام و کشورهای اسلامی او ممتازند». 


ـ دکتر محمدحسن گنجی :«سحاب مبتکر و مسئول اشاعه نقشه جغرافیایی در بخش خصوصی این کشور است، نقشه مهمترین عامل انتقال اطلاعات به شمار می رود، سحاب کسی بود که زمانی که نقشه در ایران به کلی ناشناخته بود همتی کرد و نقشه را شناساند و او خودجوش توانست شخصیت شاخصی در این زمینه گردد. عباس سحاب رفت ما هم می‌رویم اما با این تفاوت که از او یادگاری‌هایی مانده و ما می‌توانیم مطمئن باشیم که فعالیت‌های او ادامه دارد».